ANADOLUDAKI HOSGORU, SEVGI KULTURU

Mevlana, Haci Bektasi Veli, Yunus Emre

 

 

Anadolu topraklarindan balkanlara kadar uzanan tasavvuf, hosgoru anlayisi, felsefesi insanlari sevgi, ask cemberi icinde yogurmus ve insanlardaki hosgoru kulturunu topluma egemen kilmistir.

 

Toplumlar arasindaki barisin, anlayisin ve birbirini kabul etmenin, birbirine saygi duymanin, insani degerleri en uste cikarmanin anahtari olmus tasavvuf kulturu ve anlayisi.

 Anadoludan balkanlara kadar degisik inanctaki, degisik etnik kokendeki, degisik yasam bicimindeki insanlar kardesce bir arada yasama anlayisi gelistirmislerdir. Insanlari kucaklayan sarip sarmalayan bir inanc bir felsefe gelistirilmis ve insani merkeze koyan bir algilama yaratilmistir.

 

Mevlana, Haci Bektasi Veli ve Yunus Emre 12 ve 13 yuzyillar arasinda yasamislar ve benzer bir anlayisi ortaya koymuslardir.  Yasadiklari donem savaslarin, istilalarin ve mogul saldirilarinin yogun oldugu bir donemdir. 

 

Ortaya koyduklari anlayis yaklasim bicimi cok genis kitleler tarafindan benimsenmis ve yayilmistir. Yoksullukla savaslarla ve zor yasam kosullari ile mucadele eden bu bolgedeki insanlar icin yol gosterici olmuslar isik yaymislar ve bir arada birlikte yasama kulturu gelistirmisler.

 

Insanin dunya zevklerinden, hirslarindan arinmadikca gercege ulacamayacagini vurgulamislar.

Dogada yaratilan herseyi tanrinin bir yansimasi olarak kabul etmisler. Her varlik tanrinin degisik sekillerde tezahurudur, varolusudur denilmektedir.

 

Insana derin bir saygi gelistirilmis ve insana olan saygisizligin tanriya olan saygisizlik anlamina gelecegini soylemisler. Insanlara iyi davranmanin, hizmet etmenin, gonul kirmamanin ibadetten daha degerli oldugunu ifade etmisler.

 

 

Yunus Emre:

 

Bir kez gonul yiktin ise bu kildigin namaz degil

Yetmis iki millet dahi elin yuzun yumaz degil.

 

 

Herkese kucak acan ve ne olursa olsun Kabul eden bir anlayis hakimdir. Essiz bir hosgoru ve sevgi temasi one cikmistir.

 

 

 

Mevlana:

Gel gel ne olursan ol yine gel

Ister kafir, ister mecusi ister puta tapan ol yine gel

Bizim dergahimiz umitsizlik dergahi degildir.

Yuz kere tovbeni bozmus olsanda yine gel.

 

 

Degisik topluluklarin dostluk icinde, baris icinde yasamasina on ayak olmuslar. Dislanan, hor gorulen butun insanlara kucak acan bu felsefede her insanin degerli oldugu, saygiyi hakettigi, tanrinin bir yansimasi oldugu inanci hakimdir.

 

Haci Bektasi Veli

Sevgi muhabbet kaynar yanan ocagimizda

Bulbuller sevke gelir gul acar bagimizda

Hirslar kinler yok olur askla meydanimizda

Arslanlarla ceylanlar dosttur kucagimizda

 

 

900 lu yillarda yasamis olan Hallaci Mansurun felsefesinin de burada etkili oldugunu, yansimalarinin bulundugunu goz ardi edemeyiz.

Tanri insanin icindedir anlayisi dogada insani herseyin ustune cikariyor ve derin bir saygiyi hak ettigini soyluyor. Insana saygi duymayanin tanriya saygisi olamayacagini vurguluyor.  Enel Hak – Tanri insanin icindedir.

 

 

Haci Bektasi Veli

Hararet nardadir sacda degildir

Keramet bastadir tacda degildir

Her ne arar isen kendinde ara

Kuduste mekkede hacda degildir.

 

 

Ara bul -  Insanin gercege ulasmak icin kendini bilmesi gerektigini belirtmektedir tasavvuf dusuncesi.  Ilimden gidilmeyen yolun sonu karanliktir diyor Haci Bektasi Veli.

Pozitif dusunceye, pozitif bilimlere, pozitif yaklasimlara dayanan bir dusunce.

 

Uzun ince bir yoldayim gidiyorum gunduz gece

Bilmiyorum ne haldeyim gidiyorum gunduz gece  diyen asik veysel de insanin gercege ulasmaktaki icsel yolculugunu anlatiyor.

 

Mevlana

Fikir ona derler ki  bir yol acsin

Yol ona derlerki bir gercege ulassin

 

Bir mum digger bir mumu tutusturmakla isigindan bir sey kaybetmez  diyen  Mevlana  insanlar arasindaki yardimlasmanin ve insanin insana hizmet etmesinin bir ibadet oldugunu vurguluyor.

 

Bu olusturulan felsefe anlayis yuzlerce ozana sanatciya ilham olmus ve yarattiklari eserleri etkilemistir ve butun bu yaratilanlarla da bu dusunce yayilmis ve yuzyillar boyunca varligini surdurmus bir cok bilim adamina bir cok yoneticiye isik tutmustur.

Osmanli devlet yapisi bu anlayistan etkilenmis ve orgutlenme biciminde bu dusunceden yararlanilmistir.

 

Balkanlara kadar bu hosgoru felsefesi yayilmistir. Turbesi babadagda bulunan Sarisaltuk bu dusuncenin balkanlara yayilmasinin onculugunu yapmistir.

 

Mevlana

Olumumuzden sonra mezarimizi yerde aramayiniz

Bizim mezarimiz ariflerin gonulleridir.

 

Mevlana

 

Sevgide gunes gibi ol

Dostluk ve kardeslikte akarsu gibi ol

Hatalari ortmede gece gibi ol

Ofkede olu gibi ol

Tevazuda toprak gibi ol

Her ne olursan ol

Ya oldugun gibi gorun , ya gorundugun gibi ol.

 

Yunus Emre

 

Nice insanlar gordum uzerinde elbisesi yok

Nice elbiseler gordum icinde insan yok

 

Yaradilani hos gorduk yaradandan oturu                        Yunus Emre

 

Okunacak en buyuk kitap insandir.                               Haci Bektasi Veli